Havacılık ve uzay sanayine tedarikçi olabilmek için ISO 9001 yeterli değildir; sektörün ayrı kalite standardı olan AS9100 zorunludur. Bu standart, ISO 9001’in üzerine konfigürasyon yönetimi, sahte parça kontrolü, FOD önleme ve özel proses kontrolü gibi sektör-özgü çok sayıda madde ekler. Bir uçak parçasında oluşan en küçük hata kabul edilemez bir güvenlik riskidir; bu yüzden AS9100 standardı son derece sıkıdır. Bu yazıda AS9100 yazılımında olması gereken 8 temel modülü ve seçim kriterlerini inceledik.
AS9100 nedir, ISO 9001’den farkı nerede?
AS9100, Uluslararası Havacılık Kalite Grubu (IAQG) tarafından geliştirilen, havacılık ve uzay sanayisine özel kalite yönetim sistemi standardıdır. ISO 9001:2015’in tüm gereksinimlerini içerir artı sektör-özgü ek maddeleri kapsar. Boeing, Airbus, Lockheed Martin, TAI, ASELSAN gibi ana yüklenicilerin tedarikçilerinden talep ettiği temel kalite standardıdır. AS9100D (mevcut sürüm) Eylül 2016’da yayımlanmış olup risk yönetimi, ürün güvenliği ve sahte parça kontrolü gibi konularda kapsamlı yenilikler getirmiştir.
1. Konfigürasyon yönetimi
AS9100’ün kalbi konfigürasyon yönetimidir. Her parçanın sürüm, varyant, ürün ağacı (BOM), değişiklik tarihçesi izlenebilir olmalı. Bir uçak parçasının üretim tarihindeki versiyonu ile montaj öncesi versiyonu eşleşmiyorsa, koca uçak güvenliği risk altındadır. Yazılım, konfigürasyon kalemlerini benzersiz şekilde tanımlamalı, değişiklikleri tarihçe ile kayıtlamalı ve geriye dönük izlenebilirlik sunmalıdır.
2. Sahte parça kontrolü (AS6081, AS5553)
AS6081 ve AS5553 standartlarıyla uyumlu sahte parça önleme süreci gereklidir. Yazılımda onaylı tedarikçi listesi (AVL/AML), parça doğrulama prosedürleri, XRF/lab testi takibi, şüpheli parça izolasyonu, marka/üretici doğrulama, sahte parça raporu, yasal bildirim mekanizması bulunmalıdır.
3. FOD önleme (Foreign Object Damage)
FOD yani yabancı cisim hasarı, havacılık üretiminde maliyetlerin önemli bir kısmını oluşturur. Yazılımda FOD önleme prosedürü, tooling tracking (alet takibi), temizlik denetimi, FOD walk’lar, kapalı alan kontrolü sistematik şekilde yönetilmelidir. Üretim alanında bir cıvata veya bez parçası unutulursa, montaj sonrası uçak motorunu hasara uğratabilir.
4. Özel proseslerin kontrolü (NADCAP uyumlu)
Kaynaklama, ısıl işlem, yüzey kaplama, x-ray testi gibi “özel prosesler” çıktının ancak yıkıcı testle doğrulanabildiği süreçlerdir. Bu süreçlerde operatör yetkinliği, ekipman kalibrasyonu, proses parametreleri tüm batch için kayıt altında tutulmalıdır. NADCAP (National Aerospace and Defense Contractors Accreditation Program) akreditasyonu için yazılımın bu kayıtları denetçi panelinde sunabilmesi şarttır.
5. Risk yönetimi (AS9100’a özgü katmanlar)
ISO 9001’deki risk yönetiminden farklı olarak AS9100’de risk üç ana kategoride yönetilir: ürün güvenliği riski, tedarik zinciri riski, müşteri özel gereksinim riski. Yazılım bu kategorileri ayrı izlemeli, FMEA (Failure Mode and Effects Analysis) destekli risk analizi yapabilmeli, müşteri özel gereksinimleri (Boeing D6-something, Airbus EN9101 vb.) için ayrı uyum izleme matrisi sunmalıdır.
6. İzlenebilirlik (Cradle-to-Grave)
Bir parçanın hammaddesinden son montaja kadar tüm yolculuğu izlenebilir olmalıdır. Lot, parti, seri numarası bazında geri (backward) ve ileri (forward) izlenebilirlik kritiktir. Bir uçak kazasında “bu parça nereden geldi, hangi operatör monte etti, hangi hat kullandı, hangi test geçti” sorularının saniyelik cevabı bulunmalıdır. Yazılım QR/barkod/RFID entegrasyonu ile bunu otomatik yapabilmelidir.
7. Müşteri özel gereksinim yönetimi
Boeing, Airbus, TAI gibi müşterilerin her birinin kendi özel kalite şartnamesi vardır. Boeing’in D1-9000, Airbus’ın EN9101, Lockheed’in QCS-001 şartnameleri farklı gereksinimler içerir. Yazılım, her müşteri için ayrı uyum profili oluşturmalı, gereksinim güncellendiğinde sistematik şekilde bildirim göndermelidir.
8. Onaylı tedarikçi yönetimi (AVL)
AS9100’e göre tedarikçilerle çalışmadan önce “approved supplier” statüsünde olduklarından emin olmak gerekir. Yazılımda onay süreci, periyodik değerlendirme, audit kayıtları, performans skoru, kara liste yönetimi sistematize edilmelidir. Onaysız tedarikçiden parça alımı en sert AS9100 bulgularından biridir.
“AS9100, ISO 9001’in zor versiyonu değildir; tamamen farklı bir kalite disiplinidir. Havacılık sektöründe hata maliyeti ölçülemez büyüklüktedir.”
YBS’nin AS9100 uyumu
YBS, AS9100 sertifikasyonu için 30 ana prosedür ve 283 dosyalık doküman seti, konfigürasyon yönetimi, sahte parça kontrolü, FOD önleme, özel proses kontrolü ve NADCAP destekli kalite kayıtları modülleriyle hazır gelir. Havacılık ana yüklenicilerine tedarik veren müşterilerimiz ilk denetimde sıfır majör bulgu aldı. ASELSAN, TUSAŞ ve Roketsan tedarik zincirinde aktif olarak işliyoruz.
